کلینیک درد ماهان

برای درک بهتر علل کمردرد، دانستن تشریح و عمل فقرات اهمیت بسزایی دارد. ستون فقرات از مهره ها و دیسکهای بین مهره ای که به صورت یک در میان قرار گرفته اند تشکیل شده، بنابراین ساختمان آن به گونه ای است که دیسک می تواند در حین حرکات به جهان مختلف جا به جا شود. 

مهره ها که عناصر استخوانی فقرات را تشکیل می دهند، ساختمان نامنظم و پیچیده ای دارند اما ساختمان دیسکها ساده بوده و شکل آنها گرد می باشد.

همانگونه که در شکل  مشاهده می شود تنه مهره ها وزن بدن را تحمل می کند و بدین ترتیب وزن از بالا به پایین منتقل می گردد، ضمناً در پشت هر مهره کانالی وجود دارد که محل عبور نخاع شوکی و اعصاب می باشد، نخاع شوکی بخش مهمی از سیستم ارتباطی بدن بوده و پیامهای عصبی قسمتهای مختلف بدن از جمله پیامهای مربوط به درد و سایر حسها از طریق این سیستم به مراکز بالا منتقل می گردند. همچنین انتقال پیامهای مغز به عضلات بدن توسط این سیستم صورت می گیرد. به هر مهره ، 2 نوع زائده استخوانی متصل است.

1- زوائد محل اتصال عضلاتی در طرفین و پشت مهره ها.

2- زوائد مفصلی در بالا و پایین مهره ها که با زوائد مشابه از مهره های بالایی و پایین یا مفاصل را می سازند.

  وجود این مفاصل باعث می شود که فقرات بتوانند خم شده و بچرخند. در صورت عدم وجود این مفاصل ، راه رفتن سخت و مشکل می گردد. (مانند آدم آهنی) در بدن 29 مهره وجود دارد که از این تعداد ، 24  مهره توسط دیسکها از یکدیگر جدا می باشند و 5 مهره  باقیمانده به یکدیگر جوش خورده  قسمت پشتی لگن و استخوان خاجی را پدید می آورند. مهره ای که توسط دیسکهای بین مهره ای از یکدیگر جدا شده اند (24 مهره) می توانند حرکت کنند و بنابراین مهره های متحرک نام دارند. (شکل 3- الف) مهره های متحرک شامل 7 مهره  گردنی ، 12 مهره  سینه ای  (که محل اتصال دنده ها هستند) و 5 مهره کمری  (بین دنده ها و لگن) می باشند.

در کمردرد ، 5 مهره پایین فقرات که مهره های کمری نام دارند ، گرفتار می شوند. در شکل(3- ب) محل آخرین دیسک کمری مشخص شده است. همانگونه که در تصویر مشاهده می شود، این دیسک اولین دیسکی است که آسیب دیده و بنابراین علل مهمی در کمردردها می باشد. گرچه در بحث کمردرد ، بیشتر 5 مهره کمری مورد توجه می باشد اما نباید اولین مهره  لگنی (یا خاجی) راکه در حقیقت سطح اتکای فقرات متحرک است، از نظر دور داشت.

در شکل ناحیه ای از فقرات که بیشترین فشار بر آن وارد می شود ، نشان داده شده است. در این تصویرها  4 مهره  پایین کمر اولین مهره  خاجی از پشت دیده می شوند و چون در آن قسمتی از کانال برداشته شده ، امتداد نخاع شوکی و شاخه های عصبی آن قابل مشاهده بوده و جسم مهره ها و دیسک مهره ای بین آنها را نیز می توان دید.

در شکل ارتباط بین مهره و دیسک و همچنین محل عبور عصب در اطراف زوائد استخوانی مشاهده می شود. درحقیقت این شکل ، منطقه  آسیب پذیر کمر را نشان داده و در آن محل پارگی دیسک بین آخرین مهره  کمری و اولین مهره خاجی مشخص می باشد که بدین ترتیب موضع کمردرد را می توان تعیین کرد. فقرات از مهره ها ، دیسکها و اعصاب تشکیل شده است. مهره ها شامل 24 مهره  متحرک و  5 مهره  ثابت می باشد. مهره های متحرک به نوبه خود به 7 مهره گردنی ،12 مهره سینه ای و 5 مهره  کمری تقسیم شده اند. 5 مهره غیرمتحرک نیز مهره  خاجی یا لگنی ناصره می شوند. قسمتهای مختلف مهره ها عبارتند از:

1- تند مهره که وزن را تحمل می کند.

2- زوائدی که مفاصل را پدید آورده و محل اتصال عضلات می باشند.

3- کانالی که محل عبور نخاع شوکی و اعصاب می باشد.

منبع : شهرام شمس