روش‌هاي درماني دردهاي ناحيه ستون‌‌فقرات

درمان دردهاي ستون فقرات شامل درمان‌هاي دارويي، فيزيكي و جراحي مي‌شود.

درمان‌هاي دارويي

درمان‌هاي دارويي شامل داروي اختصاصي بر اساس نوع بيماري و در صورت لزوم تجويز مسکن جهت کاهش درد است.هدف اصلي در درمان‌هاي دارويي، درمان علت بيماري است و چنانچه علت بيماري قابل درمان نبوده، يا جزو علل مكانيكي كمردرد باشد، مي توان به طور موقتي داروي مسکن تجويز نمود، ولي انجام درمان هاي فيزيكي مانند فيزيوتراپي حتما ضروري است.

درمان هاي فيزيکي كمردرد

درمان‌هاي فيزيكي تنوع زيادي دارند و از قديمي‌ترين روش‌هاي درماني كمردرد تا متدهاي جديد درماني در اين گروه جاي مي‌گيرند.

برخي از روش‌هاي فيزيوتراپي در درمان كمردرد عبارتند از:

حرارت‌درماني: گرم كردن يا سرد كردن عضو دردناك جهت كنترل درد از ديرباز استفاده مي‌شده است. گرمادرماني امروزه به دو صورت سطحي (براي پوست) و عمقي (براي مفاصل يا عضلات) توسط دستگاه‌هاي پيشرفته فيزيوتراپي انجام مي‌شود.

الكتريسيته‌درماني: طول موج و فركانس‌هاي خاصي از جريان برق براي كنترل درد، ترميم زخم، تقويت عضلات و بسياري موارد ديگر به کار مي رود و امروزه دستگاه‌هاي پيشرفته الكتريكي به اين منظور طراحي شده است.

ليزردرماني: استفاده از ليزرهاي كم‌توان نظير ليزر آرگون هليم و ياقوت با هدف كاهش درد، افزايش روند ترميم زخم، كاهش التهاب و بسياري از موارد ديگر موثر بوده و امروزه توسط فيزيوتراپيست‌ها استفاده مي‌شود.

آب‌درماني: شامل يك سري حركات ورزشي در داخل آب مي‌باشد و از آنجايي‌كه در اين وضعيت بيمار درد كمر را كمتر احساس مي‌كند، بسيار مفيد است. البته اين روش بعد از برطرف شدن مرحله ي حاد كمردرد توصيه مي‌شود.

تمرينات ورزشي: يكي از مفيدترين روش‌هاي درماني درد است. ورزش‌درماني بايد توسط پزشك متخصص پس از معاينه بيمار و معين كردن علت درد بيمار تجويز شود. ورزش‌ها تنوع زيادي دارند و بسته به محل و علت درد و وضعيت ستون فقرات نوع خاصي از ورزش توصيه مي شود.

هميشه درد يك علامت خطر است و بايد به آن توجه كرد.

درمان‌هاي ارتوپدي: درمان‌هاي ارتوپدي فني شامل استفاده از يك سري ابزارهاي كمكي است كه توسط كارشناس ارتوپد فني جهت بيمار ساخته مي‌شود، مانند كرست‌هاي ستون فقرات (كرست‌هاي كمر و گردن) كه به طور شايع استفاده مي‌شوند.

اين وسايل مي‌توانند به طور موقت در كاهش درد و گرفتگي عضلات مفيد باشند، ولي استفاده طولاني‌مدت و مستمر از آنها مضر است و سبب آتروفي (لاغر شدن) عضلات شده و پس از مدتي نتيجه ي معكوس مي‌دهد.

جراحي‌‌، ايستگاه آخر درمان

دردهاي ناحيه ستون فقرات معمولا‌ با درمان هاي دارويي و فيزيكي بهبود مي يابند، ولي به عنوان آخرين راه و آن هم در شرايط خاص مي توان از جراحي استفاده كرد.امروزه در مورد ديسك كمري فقط در 5 تا 15 درصد موارد جراحي توصيه مي‌شود و آن هم در صورتي است كه درد بيمار با استراحت كاهش نيابد و به دارو جواب ندهد، يا بيماري فرد طوري پيشرفت نمايد كه منجر به فلج اندام، يا كاهش حس، يا احتمال بي اختياري دفع ادرار و مدفوع گردد.

 در مواردي مثل شكستگي يا چسبندگي مهره‌ها، وجود توده چركي در اطراف ستون فقرات يا وجود تومورهاي نخاع، عمل جراحي توصيه مي‌شود و در غير اين موارد انجام جراحي در ستون فقرات قابل توصيه نمي‌باشد.

براي حفظ سلامتي ستون فقرات بهترين راه، رعايت نكات گفته شده در بالا براي پيشگيري از ابتلا به كمردرد مي‌باشد، ولي در صورت ابتلا به اين دردها سعي كنيد تحت نظر پزشک بهترين راه درماني را كه با شرايط شما سازگار است انتخاب كنيد تا در كمترين فرصت بهبود يابيد و دچار عوارض ناگوار نشويد.

صدمات ناشی از ضربه بر ستون مهره ها

آسيب هاي ستون فقرات 
ستون فقرات يا استخوان پشت ، شامل استخوان هاي گردن و پشت است که محور طولي پشتيبان بدن را مي سازد. اين ستون محل اتصال سر ، شانه ها و لگن نيز هست.
ستون فقرات ، جايگاه و محل حمايت طناب عصبي نخاع است.
تعداد زيادي از اعصاب اصلي در اطراف طناب نخاعي و بين استخوان هاي ستون فقرات عبور مي کنند. ستون فقرات از 33استخوان که مهره نام دارند ، تشکيل مي شود. اين مهره ها توسط رباطها به هم وصل و توسط صفحات غضروف از هم جدا مي شوند ، ساختار ستون فقرات به ما توانايي خم شدن ، راست شدن و تا حدودي گردش و خم شدن به اطراف را مي دهد ، اما به ميزان زيادي از راست شدن بيش از حد بدن جلوگيري مي کند.

صدمات ناشي از ضربه بر ستون مهره ها
مهارت براي تشخيص شدت آسيب هايي که در فعاليت هاي ورزشي بر ستون فقرات وارد مي شود از اهميت ويژه اي برخوردار است.
صدمات وارد بر ستون فقرات داراي علائمي است که بلافاصله قابل تشخيص مي باشند ، علائم آسيب هاي ستون فقرات به قرار زير است :

1 - ممکن است در يک طرف و يا هر دو طرف ستون فقرات اسپاسم ايجاد شود. اگر اسپاسم در يک طرف ستون فقرات ايجاد شود، ورزشکار بدن خود را به همان طرف خم مي کند.

2 - وجود يک نقطه حساس در موضع صدمه ديده.

3 - ايجاد درد موضعي و يا انتشار درد در ناحيه پايين کمر، اگر فعاليت ورزشي ادامه يابد درد مزبور تشديد مي شود (در طول عصب سياتيک). درد ممکن است بطرف يک يا هر دو پا انتشار يابد.

4 - بدليل درد و اسپاسم ، در پايين کمر حرکت محدود مي شود. علاوه بر علائم فوق که مشخص کننده صدمات پايين کمر بودند ، از آزمايشاتي نيز مي توان استفاده کرد.

آزمايش در حال ايستاده

ورزشکاري که مبتلا به صدمه پايين کمر است ، هنگامي که بر روي دو پا مي ايستد علائمي در او آشکار مي شود. او ممکن است از ضعف ساقها و درد پايين کمر شکايت داشته باشد يا ناحيه پايين ستون فقرات از تحرک کافي برخوردار نباشد.

آزمايشات نشسته
1 -  ورزشکار روي يک صندلي در انتهاي آن مي نشيند و کف پاها را بر روي زمين قرار مي دهد سپس بالاتنه را به طرف جلو خم کرده و سعي در لمس کردن پاشنه هاي پاي خود توسط انگشتان دست مي نمايد. اگر در ناحيه پايين کمر اسپرين اتفاق افتاده باشد ، ورزشکار به هنگام خم کردن بالاتنه بطرف جلو احساس درد خواهد کرد. اگر ديسک بين مهره صدمه ديده باشد ، خم کردن بالاتنه بطرف جلو غيرممکن خواهد بود.

2 - همانند حالت قبل ، ورزشکار بر روي يک صندلي در انتهاي آن مي نشيند و پاها را بر روي زمين قرار مي دهد. در چنين حالتي سعي در به چرخش درآوردن ستون فقرات در يک جهت و آنگاه در جهت ديگر مي نمايد (دو پا بايد ثابت باشد). اگر صدمه اي در پايين ستون مهره ها وجود داشته باشد، در آن ناحيه احساس درد خواهد شد.

 3- ورزشکار به نحوي روي ميز به پشت دراز مي کشد که هر دو ساق در انتهاي ديگر ميز آويزان شود. در اين حالت ورزشکار به آرامي مفصل لگن مربوط به ناحيه اي که صدمه خورده است را به روي شکم خم مي کند ، اگر قسمت پايين ستون مهره ها دچار صدمه شده باشد ، هنگام خم کردن مفصل لگن ، در پايين ستون مهره ها درد احساس خواهد شد.

منبع : دکتر بیدکی

درمان و توانبخشی بیماران با آسیب ستون فقرات و نخاع

 

 

 

 

 

آسیب ستون فقرات و نخاع:منظور از این آسیب ، صدمه  مکانیکی  به ستون فقرات و یا دیگر اجزای  ستون فقرات شامل نخاع ،پرده های نخاعی و عروق و اعصاب نخاعی  است .

در نقاط  مختلف جهان  در بین هر یک میلیون نفر ،  29.4 الی 50 نفر مبتلا به آسیب نخاعی هستند و  بیش از 50% این افراد ، زیر 40 سال می باشند و مردان در مقایسه با زنان  2.5 تا 4 مرتبه بیشتر دچار آسیب نخاعی می شوند.

بیماران نخاعی پیچیده ترین بیماران مراکز توانبخشی هستند  و درمان این بیماران نیازمند  صبر و حوصله کادر پزشکی است  . از اوایل دهه 1940 ، ابتدا در ایالت متحده و شوروی و سپس در انگلستان و سایر ممالک اروپایی ، مراکزی برای درمان بیماران نخاعی دایر شدند که خدمات تخصصی به این گونه بیماران را ارائه نمودند.

 

خدمات توان بخشی که به این بیماران ارائه می شود  به فاکتور های متعددی بستگی دارد که مهمترین آنان عبارتند از  :

-نوع آسیب

 -پایداری یا عدم پایداری ستون فقرات

-سطح آسیب

-چگونگی سیر بیماری در چند هفته پس از آسیب

انواع ترومای ستون فقرات به دو نوع ایزوله و مخلوط تقسیم می شود :

  نوع مخلوط شامل اندام های قفسه سینه، شکم، شکستگی استخوان ها بوده  و در این حالت نه تنها پزشکان توانبخشی، بلکه جراحان ، ارتوپدها، متخصصین سوانح و سوختگی نیز در روند درمان دخیل  هستند .

 آسیب می تواند به انواع بسته و باز، با توجه به تمامیت پوست تقسیم بندی شود ، بالاخص این تقسیم بندی از جهت  احتمال عفونی شدن کانال نخاعی در آسیب های باز اهمیت دارد .

در آسیب بسته ،آسیبی که به ستون فقرات و نخاع وارد می شود  ممکن است با هم منطبق نباشند، مثلا ٌآسیب نخاع ممکن است تمامیت بخش استخوانی، ستون فقرات را بر هم نزند و فقط با  یک نوع کوفتگی ستون فقرات همراه  باشد که این خود  با عواقب نورولوژیک سختی همراه است .

از طرفی دیگر ترومای ستون فقرات می تواند بدون عوارض  و با عوارض باشد .

بدون عوارض : عدم  آسیب  به کارکرد نخاع و ریشه های آن

با عوارض:  آسیب به  نخاع و ریشه های آن  (به غیر از آسیب به ساختارهای استخوانی و غضروفی ستون فقرات )

توان بخشی این بیماران یا با تاکید بر عنصر ارتوپد یک (آسیب ساختارهای استخوانی ) و یا نوروسرجری (آسیب کارکرد عصبی نخاع ) استوار می باشد.

 

آسیب بسته نخاعی را به فرم های ذیل تقسیم بندی می کنند :

 آسیب سیستم لیگامانی ( کشیدگی لیگامان ها و پارگی آنان)،دیسک ها ، شکستگی بدنه مهره ، شکستگی بخش خلفی مهره ( قوس مهره ها  ،زواید ترانسورس و زائده های خاری)

شکستگی – دررفتگی و یا دررفتگی خالص مهره ها که با جابجا شدن مهره ها همراه است و همچنین شکستگی انفجاری بدنه  مهره ها .

تمام آسیب های بسته  ستون فقرات می توانند با ثبات یا بدون ثبات باشند . در آسیب های با ثبات یکپارچگی دیسک ها،ساختمان های استخوانی و لیگامانی ستون فقرات حفظ گردیده است.

 

آسیب به ستون فقرات نخاعی هنگامی بی ثبات محسوب می گردد ،که دو مهره بیش از 5 میلی متر از هم فاصله بگیرند و یا اگر بدنه مهره ها زاویه ای بیش از یازده درجه با یکدیگر داشته باشند(البته این قانون در مورد دو مهره ی اول گردن صدق نمی کند .)

در حال حاضر برای تعیین ثبات ستون فقرات در بخش سینه ای و کمری از تئوری ((سه پایه ای )) که برای اولین بار توسط ارتوپد آمریکایی (دنیس 1981 ) مطرح شده استفاده می کنیم .

بر این اساس ستون فقرات به سه بخش قدامی، وسطی و خلفی تقسیم می گردد.

بخش قدامی شامل : لیگامان قدامی ،بخش قدامی حلقه های فیبروزی دیسکها و بخش قدامی بدن مهره ها را در بر می گیرد.
بخش میانی یا وسطی ،لیگامان طولی خلفی ،بخش خلفی حلقه های فیبروزی و بخش خلفی بدنه ی مهره ها را در بر می گیرد.

سیستم خلفی ستون فقرات شامل:لیگامان های بین خاری ،لیگامان زرد کپسول مفصل و قوس های مهره می گردد.

همچنین آسیب هایی که دو بخش مهره ها یعنی بخش و سطی  و خلفی را گرفتار می کند،از نوع بی ثباتی محسوب می گردد.

 هنگامی که بدنه ی مهره ها می شکند و دو زائده مفصلی آسیب می بیند ، این مرحله  بی ثباتی کامل نامیده می شود  و اگر  در هنگام در رفتگی مهره ها  بدنه یک مهره  و یا یک زائده مفصلی آسیب ببیند  ، به آن   بی ثباتی نسبی می گویند .

در آسیب های  از نوع  بی ثبات ممکن است دو مهره ی مجاور بر روی هم بلغزند و بر روی نخاع و عروق بزرگ ، فشار آورند. به همین دلیل تشخیص بی ثباتی ستون فقرات از اهمیت فوق العاده ای برخودار است.

و در این مواقع باید ستون فقرات آسیب دیده را به خوبی فیکس کرد تا از دفرمه شدن آن در آینده جلوگیری به عمل آورد .

 

 

صدمات وارده به  بخش گردن و سینه ای فوقانی و میانی ستون فقرات،تقریبا ٌ  با ترومای نخاع همراه می باشد

آسیب به بخش سینه ای – کمری و کمری ستون فقرات فقط در 30 تا 70 درصد  موارد با  عوارض نورولوژیک  همراه است .( آملینا . ا ُ . آ 1998 )

تروماهای بسته ی نخاع به انواع :ضرب خوردگی ،تکان خوردن نخاع و فشار بر روی نخاع تقسیم می گردند.

تکان خوردگی نخاع با عواقب قابل برگشتی همچون آسیب های سگمانتال همراه می باشد که به خودی خود و یا با درمان پس از 7-5 روز این اختلالات از بین می روند.

 ضرب خوردگی نخاع با تغییرات قابل باز گشت و هم غیر قابل بازگشت همراه می باشد

 ممکن است یکپارچگی نخاع بر هم ریخته باشد و بین دو سر نخاع فاصله (موجود باشد و یا آسیب آکسونال که در آن از لحاظ ظاهری نخاع سالم است  ولی سیستم های انتقالی آن آسیب دیده اند.

 اینکه تا چه حد عملکردهای نخاعی قابل بازگشت می باشند و یا خیر پس از پایان دوره ی شوک نخاعی قابل پیش بینی می باشد.

برخی از محققین درجات مختلفی را برای ضرب خوردگی نخاع در نظر می گیرند.

ضربه ی سبک به نخاع که  با سندرم آسیب هدایت بخشی از فعالیت های نخاعی همراه است و در عین حال، بازتوانی کامل در طی یک ماه حاصل می گردد.

ضربه ی متوسط به نخاع  که  با سندروم آسیب هدایتی کامل و یا نسبی همراه است که کارکرد های نخاعی بصورت نسبی در عرض 3-2 ماه احیا می گردند .

ضربه ی سنگین با بهبود بسیار کمی همراه است و یا نخاع خاصیت هدایتی خود را به طور کامل از دست می دهد.

 قطعات شکسته ی استخوان و یا قطعاتی از دیسک و لیگامان ها  می توانند  بر روی  نخاعی  فشار وارد  آورند . فشار هماتوم های داخل پرده ای و یا داخل نخاعی  بر روی نخاع فشار وارد می کند و باعث تورم نخاع می گردد و این ادم خود باعث نکروز بخشی از نخاع می شود و به این صورت نخاع قابلیت پیام رسانی  خود  را بطور کامل و یا به طور نسبی از دست می دهد.

در موارد تکان خوردگی  و ضرب خوردگی نخاع   می توان از  درمان های  محافظه کارانه  استفاده نمود   ولی در موارد فشردگی نخاع حتما ٌ باید عمل جراحی اورژانسی صورت گیرد تا فشار از روی نخاع برداشته شود.

آسیب باز نخاعی ناشی از  سلاح گرم یا  بدون سلاح گرم  را بر اساس اینکه آیا سخت شامه نیز آسیب دیده است یا خیر به انواع غیر نفوذی (سخت شامه سالم است) و نفوذی(آسیب سخت شامه)تقسم می کنند وبا توجه به اینکه سخت شامه از نفوذ عفونت به پرده های زیرین نخاعی و نخاع جلوگیری می کند، تعیین آسیب آن بسیار مهم می باشد و چنانچه عفونت به پرده های نخاعی منتقل گردد کل نخاع را درگیر می کند .

 میزان آسیب های ایجاد شده  بر اساس   نشت مایع مغزی نخاعی و یا در هنگام عمل جراحی مشخص می شود  و از لحاظ بالینی آسیب های باز می توانند (    conductive  disorder  )(  نخاع نمی تواند  پیام های عصبی  را منتقل نماید ) نسبی و یا کلی نخاع همراه باشند.

منبع :آسیب نخاعی

آسيب دیدگی مهره ها

جنس مهره از استخوان بوده و بسيار محکم مي باشد لذا در دو صورت به مهره آسيب مي رسد:
1.در صورت بروز فشارهاي ناگهاني و سنگين مانند سقوط از ارتفاع که باعث شکستگي آن مي شود
2.کاهش استحکام مهره که در اين صورت با فشارهاي کم حتي با فعاليت هاي روزانه نيز مهره مي تواند شکسته شود. علل زيادي باعث کاهش استحکام مهره ها میشوند مانند تومورها متاستازهاي سرطاني مهرها ولی از همه شایعتر پوکی استخوان .

هر چه مقاومت مهره کمتر باشد با فشارهاي کمتري آسيب مي بيند. از آنجا که عملکرد مهره حفظ نخاع و ريشه هاي عصبي مي باشد خطرناکترين عارضه ناشي از شکستگي مهره فشار روي نخاع و ريشه هاي عصبي و بدنبال آن آسيب ديدگي (حتي قطع) اين عناصر مي باشد.مهمترين اقدام در اين موارد تشخيص زودرس علل کاهنده استحکام مهره مانند پوکي استخوان و درمان به موقع آن و همچنين جلوگيري از حوادث منجر به شکستگي مانند سقوط از ارتفاع مي باشد.

بدنبال بروز شکستگي در مهره و در صورت بروز عارضه عصبي (فشار به نخاع و ريشه هاي عصبي)اقدامات جراحي لازم به نظر مي رسد. در مبتلایان به پوکي استخوان (خصوصا موارد شديد ) فرد بدنبال فعاليتهاي عادي روزانه و يا ضرب ديدگي ساده دچار شکستگي هاي کوچک و بزرگ مي شود. در موارد شکستگي کوچک مهمترين علامت درد ناگهاني و شديد کمري مي‌باشد(که حتي به علت کوچکي محل شکستگي مي تواند در عکسبرداري با اشعه ایکس نيز علامتي از شکستگي ديده نشود) در مواردي که شکستگي باعث عارضه عصبي (مانند فشار به نخاع و...)نشود و شدت شکستگي به حدي نباشد که پايداري ستون فقرات را مختل نمايد، استراحت، بي حرکت نمودن موضع و درمانهاي توانبخشي عهده فعاليت درماتی مي باشد.

نياز به جراحي ستون فقرات پس ازآسيب نخاع

اگر چه در حال حاضر براي درمان قطع نخاع روش جراحي وجود ندارد(پيوند نخاع فعلا در حد کار تحقيقاتی است) اما ممكن است به دو دليل عمده به جراحي ستون فقرات نياز باشد. يكي براي بيرون آوردن قطعات استخوان يا ديسك كه ممكن است بر روي نخاع يا ريشه‌هاي عصبي فشار وارد سازند و دومين دليل براي حفظ پايداري ستون فقرات. پس از بررسي‌هاي لازم در مورد نياز به جراحي و اينكه آيا ستون فقرات ناپايدار است تصميم  مي‌گيرند در آسيبهای“ پايدار“ تنها تنه مهره دچا ر شکستگی شده و رباطها آسيب نديده‌اند. بسياري از شكستگي‌هاي پايدار مهره‌ها نياز به عمل جراحي ندارند. اگر فرد دچار آسيب «پايدار»‌ باشد و نياز به جراحي نداشته باشد ممكن است نيازمند به استفاده از «بریساشد.

وظيقه بريس جلوگيري از حركت بيش از حدستون فقرات و كمك به بهبود شكستگي است. د ر آسیبهای گردن معمولاً ار بريس«هيلو »‌يا «فيلادلفيا»‌ استفاده مي‌شود. در آسيبهاي ناحيه   سينه‌اي يا كمري از بريس پلاستيكي، ژاکت تنه و .. استفاده مي‌شود.

آسيب «ناپايدار» ستون فقرات وقتي ايجاد مي‌شود كه رباطها نيز آٍسيب ديده باشند. آسيب رباطها باعث مي‌شود مهره‌ها از جاي خود بيرون آمده و بر روي نخاع فشار وارد سازند. در طي عمل جراحی مهره ها به جاي خود برگردانده مي‌شوند و توسط استخوانی که از لگن يا پا بدست مي‌آيد و پيچ, مهره و ميله در جاي خود ثابت نگهداشته مي‌شوند.عمل جراحي براي هر قسمت متفاوت بود و بستگي به محل آسيب دارد.

اينكه چه مدتي بايد از بريس استفاده نمود بستگي به نوع آسيب شدت و وسعت آسيب و سرعت بهبود بيمار دارد . 

منبع:وبلاگ دکتر فروغ

ستون فقرات

استخوانها و مفاصل ، روی هم اسکلت بدن را تشکیل داده و با کمک عضلات ، باعث ایجاد حرکت می‌شوند. استخوانها نوعی بافت همبند متراکم می‌باشند که سلولها و رشته‌های آن در ماده زمینه‌ای کلسیفیه شده‌ای به‌نام ماتریکس محصور شده‌اند. استخوان از مواد آلی و مواد معدنی تشکیل شده است. مواد آلی تقریبا 3/1 وزن استخوان را تشکیل داده و شبکه‌ای با خاصیت ارتجاعی در درون استخوان تشکیل می‌دهند. 3/2 باقیمانده ، از مواد معدنی از قبیل کلسیم و فسفر تشکیل یافته و سختی استخوان را باعث می‌شوند. استخوانها در بدن وظایف متعددی را بر عهده دارند.

ستون فقرات تکیه گاه محکم بدن است و بار سنگین سر ، دستها و تنه را که تقریبا 3/2 وزن تمام بدن است تحمل می‌کند. نخاع و ریشه‌هایی که از آن جدا می‌شوند طوری در داخل مهره‌ها قرار گرفته‌اند که هنگام حرکات طبیعی ستون فقرات هیچگونه آسیبی نمی‌بینند. به ناحیه پشتی ستون فقرات 12 دنده متصل می‌گردد که مانند دو چنگک از راست و چپ تا دور قلب ، ریه ها و قسمتی از اعضای درون شکم را فرا گرفته و آنها را حفاظت می‌کند.

فیزیولوژی ستون فقرات:

ستون مهره‌ها از 26 مهره استخوانی تشکیل شده است. این مهره‌ها طوری به هم وصل شده‌اند که یک ستون استخوانی را درست کرده اند. در داخل هر کدام از مهره‌ها سوراخ بزرگی وجود دارد. این سوراخها در طول ستون مهره‌ها مجرایی را تشکیل می‌دهند که نخاع ، یعنی طنابی که از مغز جدا می‌شود در داخل آن قرار گرفته است. اتصال مهره‌ها به یکدیگر بسیار دقیق است و آن چنان استحکامی به ستون مهره‌ها می‌دهد که وزن بدن را به راحتی تحمل می‌کند و به چپ و راست؛ جلو و عقب نیز خم می‌شود، و در همین حال نخاع را که ساختمان عصبی بسیار ظریف و مهمی است، در داخل خود محافظت می‌کند.

وقتی به ستون مهره‌ها از روبرو و یا از پشت نگاه می‌کنیم کاملا مستقیم است، یعنی هیچ انحرافی به اطراف ندارد؛ ولی وقتی از پهلو به آن نگاه می‌کنیم در آن پیچ و خم دیده می‌شود، یعنی در قسمتگردن و کمر به طرف داخل بدن فرو رفته و در ناحیه پشت و لگن برجسته است. این وضعیت باعث می‌شود که ستون مهره‌ها وزن بدن را خیلی بهتر تحمل کند و در عین حال، در موقع ایستادن انسان بتواند کنترل بدن خود را حفظ کند. ستون مهره‌ها در ناحیه گردن از 7 مهره ، در سینه از 12 مهره در قسمت کمر از 5 مهره و در ناحیه لگن از 2 مهره ، یعنی مهره‌های خاجی و دنبلانچه ، درست شده است.

ستون فقرات درپستانداران

در پستاندارن به خصوص انسان ، ستون فقرات بسیار تحول یافته است. که شامل 7 مهره گردنی ، 12 مهره پشتی ، 5 مهره کمری ، یک استخوان دنبالچه و یک استخوان خاجی شده است. 

ساختمان ستون فقرات

ستون فقرات یا ستون مهره‌ای یا "تیره پشت" یکی از مشخصات همه جانوران مهره‌دار است. ستون فقرات در انسان از 34 - 33 مهره استخوانی تشکیل یافته است که 24 عدد آنها آزاد و نسبت به یکدیگر متحرک هستند. 5 عدد آنها به هم متصل شده و استخوان خاجی را تشکیل می‌دهند. و 5 - 4 عدد از مهره‌ها نیز به یک قطعه استخوان به نام دنبالچه تبدیل شده‌اند. بنابراین تعداد مهره‌ها در افراد بالغ به 26 قطعه تبدیل می‌گردد.

شمارش مهره‌ها نیز از بالا به پایین صورت گرفته و از 5 قسمت تشکیل شده است: 

گردنی (Cervical) هفت مهره - 

پشتی یا سینه‌ای (Thoracic) دوازده مهره - 

کمری (Lumbar) پنج مهره - 

استخوان خاجی (Sacrum) یک مهره و 

استخوان دنبالچه‌ای (Coccygeal) یک مهره . 

طول ستون مهره‌ها در مردان 70 سانتیمتر و در زنان 60 سانتیمتر است و 4/1 طول یک ستون مهره‌ای رادیسکهای بین مهره‌ای تشکیل می‌دهند.

ساختمان یک مهره معمولی

هر مهره از یک بخش قدامی (تنه) و یک بخش خلفی (قوس مهره‌ای) ساخته شده و سوراخ مهره‌ای در بین این دو بخش قرار دارد در مجموع هر مهره از قسمتهای زیر تشکیل شده است:

• تنه مهره: دارای 5 سطح فوقانی ، تحتانی ، خلفی و طرفی است. سطح خلفی ، حد قدامی کانال نخاعی را می‌سازد و سطح فوقانی و تحتانی محل قرارگیری دیسک بین مهره‌هاست. تنه مهره در تحمل وزن بدن شرکت می‌نماید.
• قوس مهره‌ای که از نخاع محافظت می‌کند و از قسمتهای زیر تشکیل شده است.

1.     یک جفت پایه (Pedicle) که قسمتهای قدامی طرفی قوس مهره‌ای را تشکیل می‌دهد.

2.     یک جفت تیغه (Laminae) که قسمتهای خلفی قوس مهره‌ای را بوجود می‌آورند.

3.     هفت زایده که شامل 4 زایده مفصلی (2 تا فوقانی و 2 تا تحتانی) ، دو زایده عرضی و یک زایده شوکی می‌باشد.

 

مهره‌های آزاد

مهره‌های آزاد شامل مهره‌های گردن ، مهره‌های پشت و مهره‌های کمری هستند. مهره‌های آزاد به استثنای مهره اول و دوم گردن ، دارای ساختمان مشابهی هستند. دو مهره اول گردن (مهره اطلس و مهره محوری) ، ساختمان خاص دارند. زیرا این دو باید ستون فقرات را با کاسه سر متصل سازند. مهره اول گردن به نام اطلس ، تنه ندارد و به جای آن یک قوس قدامی دیده می‌شود. در بالای این قوس از هر طرف یک حفره مفصلی برای دو برآمدگی استخوانی پس سری و در زیر آن دو زایده مفصلی برای اتصال به مهره دوم گردن (مهره محوری) وجود دارد. از تنه مهره دوم گردنی ، یک برآمدگی استخوانی به شکل دندان (زایده دندانی) به سمت بالا جدا می‌شود که با سطح درونی قوس قدامی اطلس دارای اتصالی مفصلی است.

استخوان خاجی (Sacrum)

استخوان خاجی از 5 مهره که با یکدیگر جوش خورده‌اند، ساخته شده است. این استخوان جدار خلفیحفره لگن را تشکیل می‌دهد. شکل آن سه گوش و سطح قدامی آن قدری گود و سطح خلفی آن قدری برجسته است و از دو طرف به استخوان خاصره متصل می‌شود. اتصال استخوان خاجی با آخرین مهره کمر بوسیله دو زایده مفصلی فوقانی مهره‌ها صورت می‌گیرد.

استخوان دنبالچه (Coccygeal)

این استخوان از 5 - 4 مهره کوچک به هم چسبیده تشکیل شده است که شکل مثلثی دارد و با رباطهای مفصلی به انتهای استخوان خاجی متصل است. دنبالچه در انسان ، منطبق با دم حیوانات پستاندار است که کوچک و بدون رشد مانده است.

مفاصل ستون فقرات

مفصل بین استخوان پس سری و اولین مهره گردن ، حرکات سر را به پایین و بالا و راست و چپ ، ممکن می‌سازد. زایده دندانی مهره دوم گردن بوسیله یک رباط عرضی به سطح درونی قوس قدامی مهره اطلس متصل است که موجب حرکت و گردش سر می‌شود. در رفتگی این مفصل و پارگی رباط عرضی ، خطر فرو رفتن مهره دوم گردن به داخل نخاع و مرگ فوری را در بردارد.

قرصهای غضروفی

اتصال مهره‌ها به یکدیگر بوسیله "قرصهای غضروفی" بین مهره‌ای و دو زایده مفصلی است. رباطهای سرتاسری و مشترک خلفی و قدامی باعث تحکیم آنها می‌گردد. تعداد قرصهای غضروفی بین مهره‌ای 23 عدد است. در ساختمان قسمت مرکزی این قرصهای غضروفی ، ماده ژلاتینی آبدار بکار رفته است. در نتیجه فشار و سنگینی وزن بدن روی قرصها ، آب ماده ژلاتینی آن به خارج فشرده شده، از ضخامت قرصها کاسته می‌شود. به این جهت است که شبها قد انسان پس از کار سنگین روزانه 2 سانتیمتر کوتاهتر می‌شود. قد انسان هنگام صبح ، پس از برخاستن از خواب ، بلندتر از دیگر مواقع روز است.

بیماریهای ستون فقرات

 

شکستگی ستون مهره‌ای

شکستگی جسم مهره یا قوس خلفی آن اغلب با خونریزی و تغییر مکان قطعات شکسته همراه است و در نتیجه ممکن است نخاع فشرده و له شود و یا قطع گردد که ضایعات عصبی حسی و یا حرکتی بسیار مهمی را ایجاد می‌کند. اگر ضایعه له شدن و یا قطع نخاع در ارتفاع پشتی و یا کمری باشد، هر دو پا از حرکت می‌افتد، رفلکسها از بین می‌رود و فلج شل عارض می‌گردد، کار مثانه و مقعد مختل شده و ادرار خود به خود و قطره قطره از مثانه خارج می‌شود.

 

پس از مدتی ، تونوس از دست رفته عضلات (قدرت انقباض عضلات) مجددا بر‌می‌گردد و حتی از میزان طبیعی بیشتر می‌شود و اندام مربوطه به حال انقباض دائم درمی‌آید. خلاصه فلج شل و به فلج سخت تبدیل می‌شود. اگر ضایعه در ستون مهره‌ای گردن باشد علاوه بر عوارض نامبرده در بالا ، هر دو اندام فوقانی نیز کم و بیش دچار اختلالات حسی و حرکتی خواهد شد. شکستگی و یا دررفتگی مهره اول خطرناک است، زیرا ممکن است به مرکز تنفس صدمه رسانده ، موجب مرگ فوری مصدوم گردد.

تغییر شکل ستون مهره‌ای

دانش آموزی که در کلاس درس ساعتها روی نیمکت می‌نشیند، عضلات او در حالت سستی و استراحت بوده و تنفس او سطحی است، هوای کلاس نیز به علت زیادی شاگردان خفه و اکسیژن آن کم است و در نتیجه کودکان ضعیف و راشیتیسمی با پشت خمیده ، سینه مسطح و شانه‌های پایین افتاده ، به مرور زمان قوز پیدا می‌کنند. در خمیدگی ستون مهره‌ای و آشکار شدن قوز ، بندها و رباطهای سمت تحدب ستون فقرات بخصوص رباط مهره‌ای مشترک خلفی کشیده می‌شود و برعکس رباط مهره‌ای مشترک قدامی کوتاه می‌شود. اگر بیماری باز هم پیشرفت کند، به مرور از مقاومت جسم مهره در محل فشار کم می‌شود. کمی مقاومت جسم مهره موجب فرو رفتن قسمتی از قرص غضروفی بین مهره‌ای در استخوان مهره می‌گردد. 

 

منبع:دانش نامه

 

 

مشاهده فیلم آموزشی ستون مهره ها و آسیب های آن

مشاهده فیلم آموزشی

بر روی لینک زیر کلیک کنید

ستون مهره ها و آسیب های آن

ساختمان مهره در ستون مهره ها

هر مهره قسمتی از ستون فقرات بوده که تعداد آنها در افراد طبیعی نابالغ، 33 عدد است. اندازه و شکل آنها در نواحی مختلف ستون مهره‌ها متفاوت است. به عنوان مثال مهره‌های ناحیه کمر به علت تحمل فشار بیشتر، نسبت به مهره‌های گردنی بزرگتر بوده، ولی سوراخ مهره‌ای کوچکتری درمقایسه با مهره‌های ناحیه گردنی دارند.

 ستون فقرات و یک مهره در تصویر زیر:

دو مهره آخر ستون فقرات، خاجی و دنبالچه نام دارد. استخوان خاجی به دو استخوان بی نام (هیپ) متصل می‌شود. از اتصال سطح مفصلی استخوان خاجی با سطوح مفصلی استخوان‌های بی نام، مفصل خاجی خاصره‌ای (ساکروایلیاک) در هر طرف ایجاد می‌گردد. این مفصل در انتقال وزن سر و گردن و تنه به کمربند لگنی که درنهایت به اندام تحتانی منتقل می‌شود، نقش دارد.

 ترتیب مهره ها

در انسان ترتیب مهره‌ها در ستون فقرات یک فرد طبیعی نابالغ شامل موارد زیر است:

-هفت مهره گردنی

-دوازده مهره سینه‌ای

-پنج مهره کمری

-پنج مهره خاجی

-چهار مهره دنبالچه‌ای

در بزرگسالان پنج مهره خاجی به یک استخوان خاجی (ساکروم) و چهار مهره دنبالچه‌ای به یک استخوان دنبالچه (کوکسیکس) تبدیل می‌شوند.

 اجزای یک مهره

هر مهره از دو قسمت تشکیل می‌گردد (به جز مهره اول و دوم گردنی یعنی اطلس و آکسیس):

-بخش جلویی بنام جسم مهره (تنه مهره) که به انگیسی Body می‌گویند.

-بخش پشتی (خلفی) بنام قوس مهره‌ای [۱]

از اتصال دو انتهای قوس مهره‌ای به جسم مهره، سوراخ مهره‌ای [۲] ایجاد می‌شود. سوراخ‌های مهره‌ای در طول ستون فقرات همراه با رباط‌های زرد، مجرای مهره‌ای [۳] یا مجرای نخاعی [۴] را می‌سازند که طناب نخاعی در آن جای می‌گیرد. رباط زرد [۵] (فلاوم) که رباط میان تیغه‌ای نامیده می‌شود، در اتصال تیغه‌ها (لامیناها)ی قوس مهره‌ها در یک طرف نقش دارند.

جسم مهره

جسم مهره یک توده استوانه‌ای است که قسمت جلویی (قدامی) مهره را تشکیل می‌دهد. دیسک‌های بین مهره‌ای در ستون فقرات به صورت صفحه‌ای بر روی جسم مهره‌ها قرار می‌گیرند که مهمترین وظیفه آنها، تحمل وزن و کاهش شدت ضربات وارده به ستون مهره‌ها است.

 قوس مهره ای

قوس مهره‌ای، قسمت پشتی (خلفی) مهره را تشکیل می‌دهد که شامل دو نیم قوس است. یک قوس مهره‌ای دارای دو پایه (پدیکول) و همچنین دو تیغه (لامینا) است که پایه در جلو و تیغه در عقب قرار دارد.

هر قوس مهره‌ای دارای هفت زائده‌است که عبارتنداز:

-یک زائده خاری که از اتصال دو تیغه قوس مهره‌ای در عقب ایجاد می‌گردد.

-دو زائده عرضی

-دو زائده مفصلی فوقانی

-دو زائده مفصلی تحتانی

در قسمت بالا و زیر هر پایه (Pedicle) یک بریدگی قراردارد. بریدگی‌های فوقانی و تحتانی هر دو مهره‌ای که روی یکدیگر قرارمی گیرند، سوراخ بین مهره‌ای [۶] را می‌سازند که محل خروج یا ورود عصب نخاعی و عروق خونی است.

منبع:فیزیوتراپی

آسیب دیدن ستون فقرات

کارهای سنگین خانه،جابجا کردن غیر اصولی اشیاء ،کارهای طولانی مدت و بدون وقفه و ...از جمله علت های آسیب ستون فقراتدر خانومهای خانه دار بوده ،میتواند آسیبهای جدی حاد ویا تدریجی به ستون فقرات آنها وارد کند.

 

 

 در این  تصویر شماتیکمحل فشار بر روی نخا عو ریشه های نخاعی  دیده میشود.

 

در تصویر بالا حالت طبیعیو در تصویره پایین تنگی کانال نخاعیبخوبی نشان داده شده اند .

به تفاوت بین دو تصویر دقت کنید ،حالت طبیعی (چپ)و بیمار مبتلا به تنگی کانال نخاعی (راست) 

 

فشارهای وارد شده بر بافت های عصبیبتدریج و یا بطور ناگهانی موجبتحلیل ریشه های نخاعی شدهو قدرت ، حس ، و سایر توانائیهای فردمثل قدرت کنترل ادرار و یا مدفوعرا تحت تاثیر قرار دادهدرجات مختلفی از فلج را ایجاد میکنند.

 

پس از جراحی بیمار به راحتی میتواند حرکت کرده و کارهای خانه اش را انجام دهد.

منبع: دکتر ظهرابی